İstanbul Su Medeniyetleri Müzesi × Işık Üniversitesi · Mart – Haziran 2026

Araştırma

Atölye, aynı mekân noktası için yapay zekânın iki farklı rolünü yan yana koydu: önce okuyan bir analist, sonra çizen bir üretici. Bu sayfa yöntemi, kavramları ve verinin forma nasıl dönüştüğünü şemalarla anlatır.

Araştırma sorusu

Yapay zekâ, tasarım sürecinin hangi aşamasında kullanıldığında mimari sonucu değiştiriyor ve nasıl değiştiriyor?

Tasarım sorusu

Su bu mekânda nerede ve nasıl var olmak ister?

Su, bir kaynak olarak değil; mekânı şekillendiren, hafıza taşıyan ve deneyimi dönüştüren bir aktör olarak ele alındı.

Yöntem: bir nokta, iki yol

Ortak bir gözlem aşamasından sonra yol ikiye ayrılır. Bir adıma dokunun ya da tıklayın.

Süreç 1 · Yapay zekâ analist

Süreç 2 · Yapay zekâ üretici

Gözlem

12–14 Mart. Öğrenciler müzede ve çevresinde suyun izlerini aradı. Her kavram için en az 15 fotoğraf ve seçilen bir rota üzerinde 10 saniyelik bir video istendi. Bu aşama tamamen analogdu; tek araç kameraydı.

Kavramlar

Kavram setini öğrenciler yazdı; hazır bir etiket listesi kullanılmadı. Her öğrenci kendi projesi için üç kavram seçti.

Tasarım noktası

Her öğrenci rotası üzerinde bir tasarım noktası seçti. Bu noktanın fotoğrafı iki sürecin de ortak girdisidir.

Model

Her kavram Google Teachable Machine'de bir sınıfa dönüştü; öğrencilerin kendi fotoğrafları o sınıfın eğitim verisi oldu. Yayındaki model 30 sınıf, 224 piksel girdi ve 2,1 MB ağırlıkla doğrudan tarayıcıda çalışır.

Puanlama

Rota fotoğrafı modelden geçer. Model tek bir etiket değil, otuz sınıfın her biri için bir olasılık verir.

Öneri ve form

İlk üç kavram bir dil modeline gider ve her biri için bir cümlelik enstalasyon önerisi yazılır. Tel kafes geometri olasılıklarla orantılı olarak değişir. Öğrenci bu okumayı bir cevap olarak değil, ölçülmüş bir girdi olarak kullanır.

Tasarım cümlesi

Her öğrenci üç kavramını tek bir tasarım cümlesinde birleştirdi. Şablon: “[Kelime 1] ve [Kelime 2]'nin kesişiminde, [Kelime 3] mekânsal bir deneyime dönüşür.”

Prompt ve Gemini

Öğrenci aynı rota fotoğrafını Gemini'ye yükledi ve gerçek mekâna bir enstalasyon yerleştirmesini isteyen bir prompt yazdı. Model eğitimi yok, puan yok; yalnızca dil.

Karşılaştırma

Her öğrenci üç kavramını, prompt'unu, yapay zekânın ürettiği görselleri ve aynı nokta için kendi önerisini teslim etti. Kapanış tartışması suyun görünmeden mekânda var olup olamayacağını ve yapay zekânın tasarım sürecinin neresine ait olduğunu sordu.

Kavram uzayı

Otuz iki kavramın otuzu modelde bir sınıf oldu. Bir kavrama dokunun: hangi öğrencilerin seçtiğini ve modelin kaydedilen okumalarda ona ne kadar pay verdiğini görün.

Nokta büyüklüğü seçili görünümü gösterir. Kesikli çerçeve: modelde sınıf olarak yer almadı.

Erişilebilirlik Accessibility

Seçen öğrenciler: Eylül Beste Özen
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 3,5%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Sirkülasyon Circulation

Seçen öğrenciler: Berk Okay, Hamza Ahmer Ansari
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 2%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Arınma Cleansing

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Süreklilik Continuity

Seçen öğrenciler: John Adhar Deng, Mouad Benabdennbi
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0,9%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Döngü Cycle

Seçen öğrenciler: Eylül Beste Özen
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Denge Balance

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 8,5%
İlk üçte yer aldığı okuma: 7 / 12

Derinlik Depth

Seçen öğrenciler: John Adhar Deng
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Dağılım Distribution

Seçen öğrenciler: Latifa Sadeeq
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Suyun Yankıları Echoes of Water

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Ekoloji Ecology

Seçen öğrenciler: Amine Ouchkour
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Film ve Sanat Film and Art

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Akış Flow

Seçen öğrenciler: Hamza Ahmer Ansari, Samira Said Ali
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 8,4%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Gizem Mystery

Seçen öğrenciler: Esma Sude Karakaya
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 2,1%
İlk üçte yer aldığı okuma: 2 / 12

Cam Glass

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

İyileşme Healing

Seçen öğrenciler: Latifa Sadeeq
Modelde sınıf: Hayır

Miras Heritage

Seçen öğrenciler: Amine Ouchkour
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 1,1%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Bütünleşme Integration

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Yaşam Life

Seçen öğrenciler: Salavat Popov
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Mekanizma Mechanism

Seçen öğrenciler: Esma Sude Karakaya
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Hafıza Memory

Seçen öğrenciler: Amine Ouchkour
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Hareket Movement

Seçen öğrenciler: Mouad Benabdennbi
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0,5%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Basınç Pressure

Seçen öğrenciler: Ayşe Nisa Alkılıç, Esma Nur Aktaş, John Adhar Deng, Salavat Popov
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 5%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Yansıma Reflection

Seçen öğrenciler: Salavat Popov, Samira Said Ali
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Yenilenme Regeneration

Seçen öğrenciler: Latifa Sadeeq
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 1,9%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Tekrar Repetition

Seçen öğrenciler: Hamza Ahmer Ansari
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0,7%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Ritim Rhythm

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0,2%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Rota Route

Seçen öğrenciler: Bu kavramı proje kavramı olarak seçen öğrenci yok.
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 13,4%
İlk üçte yer aldığı okuma: 7 / 12

Segmentasyon Segmentation

Seçen öğrenciler: Esma Nur Aktaş
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 1,1%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Suyun Dinlenmesi Water's Rest

Seçen öğrenciler: Ayşe Nisa Alkılıç
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0%
İlk üçte yer aldığı okuma: 0 / 12

Şeffaflık Transparency

Seçen öğrenciler: Esma Nur Aktaş, Eylül Beste Özen, Samira Said Ali
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 0,9%
İlk üçte yer aldığı okuma: 1 / 12

Birlik Unity

Seçen öğrenciler: Mouad Benabdennbi
Modelde sınıf: Hayır

İz Trace

Seçen öğrenciler: Ayşe Nisa Alkılıç, Esma Sude Karakaya
Modelde sınıf: Evet
Kaydedilen okumalarda ortalama pay (ilk beş): 44%
İlk üçte yer aldığı okuma: 11 / 12

Setin dışında kalan proje kavramları: Akıntı (Berk Okay), Akışkanlık (Berk Okay)

Puanlardan forma

Modelin puanları tel kafes formu değiştirir. Kavramlar dört gruba ayrılır ve her grup formun bir özelliğini yönetir. Bir öğrencinin okumasını seçin ya da grupları kendiniz kaydırın.

Akışkanlık 0%
Alt yarıyı aşağı doğru uzatır ve çevresine sarmal çizgiler ekler.
Akış, Süreklilik, Sirkülasyon, Hareket, Rota, Bütünleşme, Döngü, Yenilenme, Yaşam
Yoğunluk 0%
Formu basıklaştırır, genişletir ve yüzey dalgalarını sıklaştırır.
İz, Basınç, Mekanizma, Segmentasyon, Dağılım, Tekrar, Ritim
Dinginlik 0%
Hareketi yavaşlatır ve deformasyonu azaltır.
Suyun Dinlenmesi, Denge, Ekoloji
Ritim 0%
Forma düzenli bir nabız verir.
Yaşam, Ritim, Tekrar

Bu gösterim, sergi ekranı için yazılan kuralları kullanır; öğrenci okumaları kaydedilen ilk beş kavramdan hesaplanır.

Seçilen ve okunan

Süreç 1'i tamamlayan her öğrenci için: kendi seçtiği üç kavram ve modelin aynı fotoğraftaki ilk üç okuması. Ortak kavramlar vurgulanır.

Amine Ouchkour
- Miras
- Ekoloji
- Hafıza
- Denge 48%
- Yenilenme 23%
- İz 8%
0
Ayşe Nisa Alkılıç
- Basınç
- Suyun Dinlenmesi
- İz
- İz 99%
- Gizem 0%
- Rota 0%
1
Berk Okay
- Sirkülasyon
- Akıntı
- Akışkanlık
- Sirkülasyon 24%
- Denge 22%
- İz 20%
1
Esma Sude Karakaya
- Mekanizma
- İz
- Gizem
- İz 76%
- Gizem 23%
- Rota 1%
2
Eylül Beste Özen
- Döngü
- Şeffaflık
- Erişilebilirlik
- Basınç 60%
- Miras 13%
- Şeffaflık 8%
1
Hamza Ahmer Ansari
- Tekrar
- Sirkülasyon
- Akış
- İz 53%
- Rota 26%
- Denge 7%
0
John Adhar Deng
- Derinlik
- Süreklilik
- Basınç
- İz 63%
- Denge 13%
- Rota 11%
0
Latifa Sadeeq
- İyileşme
- Dağılım
- Yenilenme
- İz 46%
- Erişilebilirlik 39%
- Denge 4%
0
Mouad Benabdennbi
- Birlik
- Süreklilik
- Hareket
- İz 63%
- Rota 16%
- Segmentasyon 10%
0
Salavat Popov
- Yansıma
- Yaşam
- Basınç
- Rota 87%
- İz 4%
- Denge 3%
0
Samira Said Ali
- Şeffaflık
- Akış
- Yansıma
- Akış 98%
- Rota 1%
- İz 0%
1

11 öğrencinin 6 tanesinde öğrencinin seçimi ile modelin ilk üçü arasında ortak kavram yok.

Yedi aşama

Aşamalar zaman çizelgesinde. Bir aşamaya dokunun.

Ortak

Süreç 1 · Yapay zekâ analist

Süreç 2 · Yapay zekâ üretici

11 Mart 2026

01 Brief

Atölye rehberi yayımlandı ve üç aşama tanımlandı: gözlem ve belgeleme, yapay zekâ ile iki tasarım süreci, karşılaştırma ve tartışma.

12–14 Mart 2026

02 Gözlem

Öğrenciler müzede ve çevresinde suyun izlerini aradı: mimari elemanlar, yüzey malzemeleri, ışık yansımaları, nem, ses ve suyun temsil edildiği imgeler. Her kavram için en az 15 fotoğraf ve seçilen bir rota üzerinde 10 saniyelik bir video istendi. Bu aşama tamamen analogdu; tek araç kameraydı.

Mart 2026 (tarih yaklaşık)

03 Kavram seti

Kavram setini öğrencilerin kendisi yazdı: otuz iki kavram, hazır bir etiket listesi olmadan, tamamı grubun kendi seçimi.

31 Mart – 2 Nisan 2026

04 Süreç 2 · Yapay zekâ üretici

İki dilli prompt rehberi dağıtıldı. Her öğrenci üç kavramını tek bir tasarım cümlesinde birleştirdi, rota fotoğrafını Gemini'ye yükledi ve gerçek mekâna bir enstalasyon yerleştirmesini isteyen bir prompt yazdı.

12 Nisan 2026

05 Model

Her kavram Google Teachable Machine'de bir sınıfa dönüştü; öğrencilerin kendi fotoğrafları o sınıfın eğitim verisi oldu. Sonuç, müzenin yeni bir fotoğrafını grubun kavramlarına göre puanlayan, doğrudan tarayıcıda çalışan küçük bir görüntü sınıflandırıcısı.

19 Mayıs – 4 Haziran 2026

06 Süreç 1 · Yapay zekâ analist

Öğrenciler rota fotoğraflarını modelden geçirdi. Model tüm kavramları puanladı, ilk üç kavram bir dil modeline gitti ve her biri için bir cümlelik enstalasyon önerisi yazıldı; tel kafes geometri olasılıklarla orantılı olarak değişti. Öğrenci bu okumayı bir cevap olarak değil, ölçülmüş bir girdi olarak kullandı.

Haziran 2026 (tarih yaklaşık)

07 Karşılaştır ve teslim et

Her öğrenci üç kavramını, prompt'unu, yapay zekânın ürettiği görselleri ve rotadaki aynı nokta için kendi önerisini teslim etti. Kapanış tartışması suyun görünmeden mekânda var olup olamayacağını ve yapay zekânın tasarım sürecinin neresine ait olduğunu sordu.

Süreç 2, model henüz yokken çalıştı; brief bunun tersini öngörüyordu.